Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Araştırması Türkiye için Ne Söylüyor?

Yazar: Ali Berker

Amnesty International, Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Araştırması’nın (2016) sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı.  Saha çalışması Aralık 2015-Nisan 2016 tarihleri arasında GlobeScan tarafından yapılan bu araştırma kapsamında, 27 ülkenin mültecilere yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla 27,000 kişiyle görüşüldü. Türkiye de bu araştırmada yer aldı: Şehirde yaşayan 15 yaş ve üstündeki yetişkin nüfusu temsil eden 1,018 kişiyle telefonla görüşüldü.

Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Araştırması’nda katılımcılara ilk olarak savaş ya da zulümden kaçan mültecilerin başka ülkelere sığınma hakkına sahip olup olmadıkları konusunda ne düşündükleri soruldu. Şekil 1 bu soruya verilen cevapları özetlemektedir. 27 ülke toplu olarak değerlendirildiğinde, yetişkin nüfusun yüzde 73’ü sığınma hakkının olması gerektiğini belirtti. Bu oran Türkiye için yüzde 47’dir. Tayland’dan sonra sığınma hakkını savunanların en az olduğu ülke Türkiye’dir. Bu bulguyu değerlendirirken, 2011’den beri süren Suriye iç savaşı ile Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki artarak devam eden çatışmacı ortamın neden olduğu mülteci hareketlerinin yoğun bir şekilde Türkiye’ye yöneldiği; Türkiye’nin bu duruma ansızın ve hazırlıksız yakalandığı unutulmamalıdır. Nitekim 2011-2015 döneminde, sahip olunan mülteci nüfusun büyüklüğüne göre yapılan ülke sıralamasında, Türkiye 59. sıradan 1. sıraya yükseldi. Dolayısıyla, mülteci meselesini tartışırken Türkiye’yi tüm ülkelerle değil de, benzer güncel mülteci akını deneyimine sahip ülkelerle karşılaştırmak isabetli olur.

Son beş yılda maruz kaldıkları mülteci akını açısından, Lübnan ve Ürdün ile Türkiye pek çok açıdan benzer süreçleri yaşadılar. Ürdün’de sığınma hakkını savunan nüfusun oranı Türkiye’dekinin yüzdelik olarak 9 puan (% 56) üstündeyken, Lübnan’da bu oran daha da yüksektir. Yaklaşık olarak her 5 Lübnanlıdan 4’ü sığınma hakkını desteklemektedir. Mülteci akınının yoğunluğu açısından kıyasa uygun diğer iki ülke Avrupa kıtasında yer alan Yunanistan ve Almanya’dır. Mülteciler Yunanistan’ı kısa süre konaklanan bir geçiş (transit) ülkesi olarak tercih ederken; Almanya’yı ise yaşamlarını yeniden inşa edebilecekleri bir ülke olarak görmektedir. Nitekim mültecilerin bu algısını destekleyecek biçimde, yüzde 94’lük bir oranla sığınma hakkına verilen desteğin en yüksek olduğu ülke Almanya’dır. Yunanistan yüzde 83’lük destekle ülke sıralamasındaki 7. sırayı Şili ile paylaşmaktadır.

Özetle, gerek 27 ülkeyle gerekse de benzer güncel mülteci akını deneyimine sahip ülkelerle karşılaştırıldığında, Türkiye’de sığınma hakkına verilen destek düşük seviyededir.

Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Araştırması’nda irdelenen ikinci konu mültecilerin durumunu iyileştirmeyi hedefleyen hükümet politikalarının yeterli olup olmadığına odaklanıyor. Katılımcılara, “Savaştan ya da zulümden kaçan mültecilere yardım etmek için hükümetinizin daha fazlasını yapması gerekir.” önermesini destekleyip desteklemedikleri soruldu. Şekil 2’de gösterildiği üzere, tüm katılımcıların yüzde 66’sı hükümetlerinin mültecilere yönelik yardım politikalarının artırılması gerektiğini düşünüyor.

Türkiye’de mülteciler için daha fazla hükümet desteğine gereksinim olduğunu belirtenler yüzde 49’dur. Bu orana göre ülkeler sıralandığından Türkiye 23. sıradadır. Maruz kaldıkları güncel mülteci akını bakımından Türkiye ile kıyaslanması daha anlamlı ülkelere odaklanıldığında, Ürdün bu sıralamada yüzde 84’le 3. sırada yer alırken, Lübnan yüzde 69’la 13. sıradadır. Belirtilen bu sıralamada Almanya ( % 76) ve Yunanistan (% 74) birbirine çok yakın oranlarla 8. ve 9. sırada yer almaktadır.

Bu araştırmanın son kısmında katılımcılara savaştan kaçan mültecilere ne ölçüdeki bir yakınlıkta ev sahipliği yapmayı tercih ettikleri soruldu. Şekil 3 beyan edilen tercihlerin ülkelere göre nasıl değiştiğini göstermektedir. Genel olarak katılımcıların yüzde 10’u mültecileri evlerini kabul edeceklerini ifade etti. Yüzde 22’si mültecileri mahallelerine, yüzde 15’ü yaşadıkları şehre, ilçeye ve köye; yüzde 33’ü ise ülkelerine kabul edeceklerini belirtti. Tam bir doğrusal ilişki olmasa da, beraber yaşanacak coğrafi alan genişledikçe mültecileri kabul etme yüzdesi artmaktadır. Öte yandan, katılımcıların yüzde 17’si mültecileri kesinlikle ülkelerinde istemediklerini ifade etti.

Türkiye’de yaşayanlar ise kabul ettikleri mültecilere karşı mekânsal mesafeyi korumayı tercih ediyorlar. Yüzde 5’i mültecileri evleri kabul edeceğini belirtirken, yüzde 15’i ve yüzde 8’i sırasıyla yaşadıkları mahalleye ve şehre, ilçeye, köye kabul edeceklerini beyan etti. Daha önceki bulgularla uyumlu bir şekilde, belirtilen bu tercihlere göre yapılan ülke sıralamasında Türkiye son beş ülke içinde yer almaktadır. Almanya ve Yunanistan ile Lübnan ve Ürdün’le yapılan karşılaştırmalarda da bu durum değişmiyor. Türkiye’de yaşayanlar mültecileri yaşadıkları ortamda istemese de yüzde 43’ü mültecileri ülkeye kabul edeceklerini ifade etti. Öte yandan, yetişkin nüfusun yüzde 30’u mültecileri ülkeye giriş yapmasını istemediklerini beyan etti. Rusya’dan sonra mültecileri kabul etmeme oranının en yüksek olduğu ülke Türkiye’dir. Almanya (% 3) ve Ürdün (% 6) ise son üç ülke arasında yer almaktadır.

Bu son soruya verilen cevaplar kullanılarak oluşturulan Mülteci Kabul Etme Endeksi, ülkelerin mültecileri kabul etmeye yönelik tutumları hakkında özet bir bilgi sunmaktadır (Şekil 4). Bu endeks puanına göre yapılan sıralamada Türkiye 100 üzerinde 39 puanla 22. sıradayken; Almanya 2. sırada, Yunanistan 7. sırada ve Lübnan 8. sırada yer almaktadır.

Sonuç olarak, mültecilere yönelik olumlu, iyileştirici, kabul edici tutumlara göre ülkeler karşılaştırıldığında, Türkiye alt sıralarda yer almaktadır. Bu değerlendirme Türkiye gibi güncel mülteci akınlarına maruz kalan ülkelerle yapıldığında da, Türkiye’nin sıralamadaki yeri değişmemektedir.

Soru 1: Savaştan ve zulümden kaçan mültecilerin başka ülkelere sığınma hakkından yararlanmaları gerekir (% Katılıyorum)
Şekil 1. Mültecilere sığınma hakkı tanınmasına verilen desteğe göre ülke sıralaması

Mültecileri Kabul Etme sekil1

Soru 2: Savaştan ya da zulümden kaçan mültecilere yardım etmek için hükümetinizin daha fazlasını yapması gerekir (% Katılıyorum)
Şekil 2. Daha fazla hükümet politikası isteyenlerin oranına göre ülke sıralaması

Mültecileri Kabul Etme sekil2

Soru 3: Savaştan ya da zulümden kaçanları hangi yakınlıkta ağırlamak istersiniz? (%)
Şekil 3. Mültecileri kabul etme tercihlerine göre ülke sıralaması

Mültecileri Kabul Etme sekil3

Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Endeksi
Şekil 4. Mültecileri kabul etme eğilimine göre ülke sıralaması

Mültecileri Kabul Etme sekil4

Kaynak: Mültecileri Kabul Etme Eğilimi Araştırması 2016, Amnesty International ve GlobalScan

Yorum Ekleyin

Yorum yapmak için tıklayınız