Deflasyon ve Para Arzı

Yazarlar: Hiroshi Yoshikawa, Hideaki Aoyama, Yoshi Fujiwara, Hiroshi Iyetomi
Ceviri: Ömer Emirkadı

DEFLASYON ve PARA ARZI

deflation-1024x440Deflasyon makro ekonomi açısından bir tehdittir. Japonya, 10 yıldan fazla bir süredir deflasyondan muzdaripken, şimdi de Avrupa bununla yüzleşmekte. Japon ve Avrupa Merkez Bankaları, deflasyonla sıfır faiz tehdidi altında mücadele etmek için son çare olarak, parasal genişlemeye ya da, para arzını arttırmaya başvurmuşlardır.

Bu makale, deflasyona dair sinyalleri, gürültüden ayırmak amacıyla kullanılan yeni yöntemlerin uygulamasını ve bunun etkinliğini araştırmaktadır.

Şu ana kadarki mikro fiyat dinamikleri üzerine yapılan son ampirik araştırmalar, mikro fiyatların az bilinenlerini ortaya çıkarmıştır. (Bakınız Klenow ve Malin 2011). Japonya’da Ocak 1980’den, 2013 yılı Haziranı’na kadar olan bireysel mal fiyatı ve hizmetleriyle ilişkin yapılan yeni bir çalışmaya göre hali hazırdaki mevcut literatür, hep tam tersini varsaysa da bireysel fiyat sıklığının ve senkronizasyonun da sabit olmadığını ve onunda zamanla değiştiğini göstermiştir. (Yoshikawa vd.i, 2015)

Dahası, bunlar eş zamanlı olarak ekonomide bir bütün halinde değil, küme halinde değişmektedirler. Bu açıdan standart teoride, tahminen en önemli makro rahatsızlık olduğu varsayılan para miktarındaki değişiklikler, hemen hemen eşit oranda tüm fiyatları etkilediklerinden, gözlenen durumlar ve teori arasında önemli bir fark bulunmaktadır.

 Bireysel fiyatların (şekil 2) otokorelasyonlarının incelenmesi, ilerleme ve gerilemesiyle bireysel fiyatların bağımsızlığının önemini ortaya çıkarmaktadır. Toplam fiyatlarda sistemik değişimlere neden olan başlıca makro ekonomik değişkenlerin neler olduğunu bulmak için bireysel fiyatların ilerleme ve gerileme dinamiklerinin analizinin yapılması gerekmektedir.

Şekil 1. 75 İthalat fiyat endeksinin, 420 yurt içi kurumsal mal fiyat indeksinin, 335 tüketici fiyat indeksinin standartlaştırılmış aylık fiyat değişiklikleri

sekilbirbiririr



Şekilde daha küçük değişiklikler boşluk olarak bırakılmışken, mavi ve kırmızı renkler, belirli eşik değerlerin üzerindeki değişikliklerle örtüşmektedir. Y eksenine olan bir noktadaki mesafe ve x eksenine paralel olarak ölçülmüş olan yatay eksen üzerinde bulunan sol iki ok tarafından ifade edilen iki ay, tüketim vergisi oranının artışını ve başlangıç aylarını, üçüncü ok ise eşik altı mortgage krizini gösterir.

Şekil 2. Bireysel fiyatların birbirine olan karşılıklı bağımlılığının, istatistiksel anlamda gösterilmesi

sekilikikiki

Bireysel otokorelasyonlarının (noktaların) hepsinin özeti, karşılıklı bağımlılığın ortadan kalktığı zaman yönünde, onları bağımsız olarak döndüren tarafından tesadüfi olarak elde edilen boş hipotezin renklendirilmiş bölgesiyle karşılaştırılmasıdır.

Çekirdek Tüketici Fiyat İndeksi ve Sinyaller

İktisadi ya da farklı herhangi bir veriye bakarken çekirdeklerinde ne olduğunu tanımlamak oldukça önemlidir. Havayı örnek alalım;  sesler birbirlerini etkileyen moleküllerin toplu hareketleriyken, gürültü ya da, rasgele oluşan dalgalanmalar ise moleküllerin termal bireysel hareketlerinden meydana gelir. Eğer hava hareketlerinde anlamlı işaretler bulacaksak, daha sonrakini tanımlamaya da ihtiyacımız olacaktır.

Çekirdek Tüketici Fiyat indeksi bunu hesaplamayı amaçlayan merkez bankalarınca yalnızca deneyimsel tartışmalarla ön plana çıkarılmıştır. Sinyalleri tanımlamak için bilimsel bir yol olan Komplex Hilbert Temel Uunsur Analizi ve bizim ürettiğimiz Tesadüfi Dönüş Simülasyonu fizik, meteoroloji, ekonomi (Vodenska ve di. 2014) ve diğer alanlarda başarıyla uygulanmıştır. Çalışma ile fiyat indeksinin oluşturulabilmesi için uygulanmış olan 830 yöntem arasından yalnızca 26 toplu hareket yönteminin “yeni doğru çekirdek tüketici fiyat indeksini” oluşturmada gereken anlamlı sinyaller olduğunu bulduk.

Makro Ekonomi ve Gerçek Tüketici Fiyat İndeksi

Makroekonominin durumu şiddetle mikro fiyatların sistemik bir şekilde birlikte hareket etmelerini koşula bağlamıştır. O zaman makroekonominin hangi yönü fiyat değişiklikleri açısından hayatidir?

Şekil 3, sadece fazla çalışma ve döviz kurunun (Japon yeni/Amerikan doları) fiyatlarla önemli bir ilişkisi olduğunu gösteren (en önemli) ilk ancak, asla para tabanı ya da, para stokuyla değil de ücret indeksi, işsizlik oranı ve ham petrol fiyatınca izlendiğini göstermektedir.

sekilucucuucuc

Şekil 3, Makro değişkenler ve ilk normal mod arasındaki korelasyon katsayılarının mutlak değerleri (renkli çubuklar) kendi RRS oranlarıyla karşılaştırılmıştır.( ortalama olan noktalar için ve siyah kesikli dikey çizgiler için 1-sigma aralıkları, düz çizgilerse 2-sigma aralığı içindir). İkincisi, saat -yönünde rastgele ve birbirinden bağımsız olarak dönen verilerden elde edilmiştir.

Bireysel fiyatların sistemik dalgalanmasını oluşturan en önemli ikinci faktör olan (normal mod), ham petrol fiyatları ve döviz kuru ile önemli ölçüde ilişkilidir. Japonya gibi açık bir ekonomide, döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki değişiklikler, gecikme olmaksızın ithal fiyatları etkiler ve çok sayıda mal ve hizmet üretiminde kullanılan malzeme ve enerji maliyetlerini kısmen de olsa değiştirir. Gecikmelerle de olsa pek çok fiyat, benzer şekilde davranır. Japon Yen’in Amerikan Dolar’ı karşısında hızla değerlenerek paritenin 240’ dan 120’ ye indiği Plaza Anlaşması sonrası döneme ilişkin örnek olay, bu mekanizmanın varlığını göstermektedir.

İstatistiki olarak anlamlı diğer tüm 24 modun sonuçları benzerdir: buna göre, mikro fiyatların sistemik dalgalanmalarıyla uyumlu olan deflasyon ve enflasyon hesaplamalarına ilişkin toplam fiyat indeksindeki değişiklikler, M2 ve para tabanı gibi para arzındaki değişikliklerle doğrudan bağlantılı değildir. Bunun nedeni makroekonomik bir araç olarak, para politikasının etkinliğini azaltan 0 faiz oranının sınırında olduğu dönem dışında, para arzını içsel  (Black; 1986, p. 539) hatta pasif yapmaya hazır durumdaki faiz oranı politikasıdır.

Sonuç tam tersi durgunluk dönemlerinde aynı kalırken, büyüme dönemlerinde Phillips Eğrisi ile hem miktar hem de, yükselen fiyat değişiklikleriyle örtüşmektedir. Dikkat edilmelidir ki, Phillips Eğrisi sadece miktar ve fiyat arasındaki basit bir ilişki değildir. Aslında fiyat değişiklikleri miktar değişikliliklerine olumlu yanıt vermektedir. Bu noktada nedensellik reel hasıla seviyesinden fiyatlardaki değişikliklere doğru yönelir. Bir makro eşitlik olan Phillips Eğrisi heterojen piyasaların bir araya gelmesiyle ortaya çıkar (Lipsey 1960, Tobin 1972, Okun 1981). Gerçek sonuç şudur ki; toplam fiyat indeksi; fazla çalışma saatleri ya da, işsizlik oranı tarafından temsil edilen gerçek ekonomik aktivitenin ortalama seviyesi arttıkça yükselir. 

Sonuç

Deflasyon ve enflasyon birer makroekonomik fenomendir. Yine de onları sadece makro verilere dayalı olarak anlayamayız. Çünkü tüketici fiyat indeksi gibi toplam fiyat davranışları kritik bir biçimde mikro fiyatların karşılıklı etkileşimine bağlıdır. Diğer yandan netice olarak elde ettiğimiz sonuçlar; reel hasılanın seviyesi değiştikçe toplam fiyatların artarak ya da, azalarak önemli ölçüde değiştiğini doğrulamıştır. Öte taraftan toplam fiyatlar ve para arasındaki ilişki anlamlı değildir. Gerçek aktivite seviyesinin toplam fiyatları etkileyen temel faktörler döviz kuru ve petrol fiyatlarının temsil ettiği hammadde fiyatlarıdır. Japonya, geçen yüzyılın sonlarından başlayarak 10 yıldan fazladır deflasyonla uğraştı. Şimdilerde ise Avrupa deflasyon tehdidiyle karşı karşıya. Analizlerimiz sadece para arzını arttırmak suretiyle deflasyonla mücadele etmenin zor olduğunu öne sürmektedir.

Kaynak: Deflation and money

Kaynakça

Black, F (1986), “Noise”, The Journal of Finance 41 (3), 529-543.

Klenow, P J and Malin, B A (2011), “Microeconomic Evidence on Price-Setting” in Friedman, B H and Woodford, M (eds.) Handbook of Monetary Economics vol 3A, chapter 6, North-Holland.

Lipsey, R G, (1960), “The Relation between Unemployment and the Rate of Change of Money Wage Rates in the United Kingdom, 1862-1957: A Further Analysis”, Economica: 1-31.

Okun, A M, (1981), Prices and Quantities: A Macroeconomic Analysis, Brookings Institution Press, Phillips, Peter CB and Pierre.

Tobin, J (1972), “Inflation and Unemployment”, American Economic Review 62 (1): 1-18.

Yoshikawa, H, H Aoyama, H Iyetomi, and Y Fujiwara (2015), “Deflation/Inflation Dynamics: Analysis based on micro prices”, RIETI Discussion Paper 15-E-026, available at SSRNhttp://ssrn.com/abstract=2565599.

Vodenska, I, H Aoyama, Y Fujiwara, H Iyetomi, Y Arai and H E Stanley (2014), “Interdependencies and Causalities in Coupled Financial Networks”, available at http://ssrn.com/abstract=2477242.

Tane yorum

Yorum yapmak için tıklayınız

  • Merhaba Kaan Yavuz Bey,

    ilginiz icin tesekkur ederiz. Sekiller teknik bir hatadan oturu yuklenmemis. Yorumunuz sonrasi yeniden yuklendiler ve hali hazirda sekillerle birlikte okuyabilirsiniz.

    Iyi calismalar.